ΟΤΑΝ Η ΕΦΗΒΕΙΑ
ΞΕΚΙΝΑ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΝΩΡΙΣ…

Τζέσικα Αρδίτη, Παιδοενδοκρινολόγος, 2020

Τι είναι η εφηβεία;

Η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική στην ενήλικη ζωή.
Χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση των δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου (στήθος, τρίχωση…) και την απόκτηση της αναπαραγωγικής ικανότητας. Η εφηβεία φυσιολογικά ξεκινάει μεταξύ 8 - 13 ετών στα κορίτσια και 9 - 14 ετών στα αγόρια.
Στην εφηβεία έχουμε ορμονικά δύο φαινόμενα: την αδρεναρχή και την ήβη. Και τα δύο πρέπει να ξεκινήσουν τη σωστή στιγμή.
Θα δούμε ξεχωριστά την πρώιμη αδρεναρχή και την πρώιμη ήβη.

Τι είναι η πρώιμη αδρεναρχή;

Τα επινεφρίδια είναι δυο μικροί αδένες, σαν καπελάκια, πάνω από τα νεφρά.
Εκκρίνουν πολλές σημαντικές ορμόνες για την υγεία μας
(π.χ. ρύθμιση της πίεσης, του στρες…). Επιπλέον, εκκρίνουν και ανδρογόνα.

Φυσιολογικά μετά τα 8 και 9 σε κορίτσια και αγόρια αντίστοιχα, τα επινεφρίδια αυξάνουν σημαντικά την παραγωγή των ανδρογόνων. Αυτό το φαινόμενο λέγεται αδρεναρχή.

Με την αδρεναρχή έχουμε:

  • Εμφάνιση δυσοσμίας
  • Τριχοφυΐα στις μασχάλες και στο εφήβαιο (αργότερα στο πρόσωπο για τα αγόρια)
  • Ακμή

Δεν εμφανίζονται απαραίτητα όλα μαζί. Μπορεί π.χ. ένα παιδί να παρουσιάσει αλλαγή της οσμής μία-δύο φορές, πριν το φαινόμενο αυτό αρχίσει να γίνεται πιο καθημερινό και μετά από μήνες να εμφανίσει τρίχωση στο εφήβαιο.
Όταν κάποιο από αυτά (δυσοσμία - τρίχωση - ακμή) εμφανίζεται πριν από την ηλικία των
8 ετών στο κορίτσι και 9 ετών στο αγόρι πρέπει το παιδί να ελεγχθεί. Ως γονείς, ενδεχομένως να παρατηρήσετε και συμπεριφορικές διαταραχές.

Πώς γίνεται ο έλεγχος της πρώιμης αδρεναρχής;

Πριν γίνει ο οποιοσδήποτε εργαστηριακός έλεγχος, πολύ σημαντική είναι η κλινική εξέταση του παιδοενδοκρινολόγου για να κρίνει αν το παιδί έχει πρώιμη έκκριση ανδρογόνων, πρώιμη ήβη (βλέπε παρακάτω) ή και τα δύο. Στη συνέχεια γίνεται εργαστηριακός έλεγχος που συμπεριλαμβάνει:
-Οστική ηλικία: ακτινογραφία στο αριστερό χέρι που δίνει πληροφορίες για την επιρροή των ορμονών στην ανάπτυξη.
-Αιματολογικός ορμονικός έλεγχος.
-Συχνά απεικονιστικός έλεγχος των οργάνων που εκκρίνουν τις ορμόνες. (π.χ. απεικόνιση των επινεφριδίων)

Αντιμετώπιση:

Στα κορίτσια, η πιο συχνή αιτία είναι η Ιδιοπαθής Πρώιμη Αδρεναρχή, δηλαδή δεν βρίσκουμε παθολογικό αίτιο!
Ωστόσο, ο έλεγχος είναι απαραίτητος για να αποκλειστούν σοβαρά νοσήματα τα οποία θέλουν άμεση θεραπεία.
Στα αγόρια κρύβεται πιο συχνά κάποιο παθολογικό αίτιο. Εκτός από τον έλεγχο, για να αποκλειστεί σοβαρή διάγνωση, η παρακολούθηση του παιδιού είναι σημαντική, γιατί η πρώιμη αδρεναρχή μπορεί να επηρεάσει την έναρξη της ήβης και την υγεία του παιδιού αργότερα.

Τι είναι η πρώιμη ήβη;

Η ήβη φυσιολογικά ξεκινάει μεταξύ 8 - 13 ετών στο κορίτσι και 9 - 14 στο αγόρι.

Ενεργοποιείται ο άξονας υποθάλαμο-υπόφυση-γονάδες με αποτέλεσμα την έναρξη λειτουργίας των γονάδων, δηλαδή των ωοθηκών στο κορίτσι και των όρχεων στο αγόρι. Οι γονάδες εκκρίνουν τότε τις ορμόνες του φύλου, οιστρογόνα στο κορίτσι και τεστοστερόνη στο αγόρι, αλλάζοντας έτσι σταδιακά το σώμα του παιδιού.

Ουσιαστικά, όλα ξεκινούν όταν ο υποθάλαμος, περιοχή του εγκεφάλου, εκκρίνει την ορμόνη GnRH, η οποία διεγείρει την υπόφυση.
Η υπόφυση με τη σειρά της εκκρίνει δύο άλλες ορμόνες, τις LH και FSH, οι οποίες ξυπνούν τις γονάδες και τις θέτουν σταδιακά σε λειτουργία.

Πώς καταλαβαίνουμε ότι ξεκίνησε η ήβη;

Στα κορίτσια, το πρώτο σημάδι της ήβης είναι η αύξηση του στήθους που ενδεχομένως να συνοδευτεί και με πόνο.
Αργότερα, παρουσιάζουν το εφηβικό άλμα, δηλαδή ψηλώνουν γρήγορα. Τέλος, η πρώτη έμμηνος ρήση, έρχεται περίπου 2 χρόνια μετά την έναρξη της ήβης. Πολλές μητέρες δεν αντιλαμβάνονται την έναρξη της ήβης και έτσι εκπλήσσονται όταν βλέπουν ξαφνικά το ανεπτυγμένο στήθος του παιδιού τους ή την πρώτη περίοδο.
Στα αγόρια, απαντώντας στις ορμόνες της υπόφυσης, οι όρχεις μεγαλώνουν. Είναι το πρώτο σημάδι που θα εκτιμήσει ο ιατρός.
Θα περάσει καιρός μέχρι να δούμε το αποτέλεσμα από μία μεγαλύτερη έκκριση τεστοστερόνης: μεγέθυνση πέους, επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης, αλλαγή στη φωνή του νεαρού.

Πότε έχουμε πρώιμη ήβη; Τι κάνουμε;

Οι ηλικίες κλειδιά είναι 8 ετών στο κοριτσάκι και 9 ετών στο αγοράκι. Σε περίπτωση που διαπιστωθεί σημάδι ήβης πριν από αυτή την ηλικία (ανάπτυξη μαστού ή όρχεις πιο μεγάλοι από παιδικούς) τότε πρέπει το παιδί να διερευνηθεί.

Η διερεύνηση επιβάλλεται για να αποκλειστεί παθολογικό αίτιο πρώιμης εμφάνισης στήθους / αύξησης των όρχεων και σε περίπτωση που διαπιστωθεί τέτοιο αίτιο να αντιμετωπιστεί θεραπευτικά άμεσα.

Ο παιδοενδοκρινολόγος θα πάρει αναλυτικό οικογενειακό και προσωπικό ιστορικό, θα εξετάσει το παιδάκι και τέλος, θα συστήσει εργαστηριακό έλεγχο. Ο έλεγχος αυτός συνήθως συμπεριλαμβάνει:

-Οστική ηλικία: ακτινογραφία στο αριστερό χέρι που δίνει πληροφορίες για την επιρροή των ορμονών στην ανάπτυξη.
-Αιματολογικός ορμονικός έλεγχος, πιθανώς με LHRH test. (προσδιορισμός της έναρξης ή όχι της ήβη)
- Συχνά απεικονιστικός έλεγχος των οργάνων που εκκρίνουν τις ορμόνες. (π.χ. μαγνητική υποθαλάμου και υπόφυσης, υπερηχογράφημα μήτρας και ωοθηκών)

Θεραπεία:

Αναλόγως με το υποκείμενο αίτιο που προκαλεί την πρώιμη ανάπτυξη του παιδιού θα χρειαστεί θεραπευτική παρέμβαση ή όχι.
Παράλληλα, ο ιατρός σας πιθανώς να συζητήσει μαζί σας την χρήση φαρμακευτικής αναστολής της ήβης.
Πρακτικά γίνεται με ενδομυϊκή ένεση κάθε μήνα ή τρίμηνο για να σταματήσει την εξέλιξη της ήβης… σαν να κοιμίζουμε τον άξονα της ήβης για το διάστημα που χρησιμοποιείται η αγωγή.

Τι θα πρέπει να συζητήσετε με τον θεράποντά σας για να αποφασίσετε (μαζί!) για την ένδειξη της αναστολής της ήβης:

Προς το τέλος της εφηβείας, η αύξηση (ανάπτυξη στο ύψος) του παιδιού σταματάει. Τα οστά των παιδιών με πρώιμη ήβη ωριμάζουν και κλείνουν νωρίτερα, με αποτέλεσμα το παιδάκι να αποκτήσει χαμηλότερο ανάστημα από το προσδοκώμενο.
Επίσης, η πρώιμη εφηβεία μπορεί να προκαλέσει συναισθηματικά και κοινωνικά προβλήματα για αυτά τα παιδιά, τα οποία είναι μπροστά από τους συμμαθητές τους όσον αφορά τη σεξουαλική ωριμότητα.